Türklerin Babası

Mustafa Kemal Atatürk; 19 Mayıs 1881 (geleneksel) – 10 Kasım 1938) Türk mareşal (Mareşal), devrimci devlet adamı, yazar ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusuydu. 1923'ten 1938'deki ölümüne kadar ilk Cumhurbaşkanı olarak görev yaptı. Laik ve milliyetçi bir ideolojiye sahip olan Atatürk'ün politikaları ve teorileri "Kemalizm" olarak adlandırıldı.

Atatürk, I. Dünya Savaşı sırasında Çanakkale Savaşı'nda (1915) Osmanlı Türk zaferinin sağlanmasındaki rolüyle tanındı. İmparatorluğun yenilgisi ve dağılmasının ardından, galip İtilaf Devletleri'nin Anadolu'yu paylaşma girişimlerine karşı Türk Ulusal Hareketi'ni başlattı. Günümüz başkenti Ankara'da geçici bir hükümet kurarak İtilaf kuvvetlerini mağlup etti ve bu mücadele daha sonra Türk Kurtuluş Savaşı olarak adlandırıldı. Sonrasında çürümüş Osmanlı İmparatorluğu'nu feshederek yerine Türkiye Cumhuriyeti'ni ilan etti.

Yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin Cumhurbaşkanı olarak Atatürk, modern, ilerici ve laik bir ulus-devlet inşa etmeyi amaçlayan kapsamlı bir siyasi, ekonomik ve kültürel reform programı başlattı. İlköğretimi ücretsiz ve zorunlu hale getirdi, ülke genelinde binlerce yeni okul açtı. Osmanlı alfabesinin yerine Latin kökenli Türk alfabesini getirdi. Atatürk döneminde Türk kadınlarına birçok Batı ülkesinden önce eşit medeni ve siyasi haklar tanındı. Özellikle, 3 Nisan 1930'da 1580 sayılı Kanun ile yerel seçimlerde oy kullanma hakkı verildi; 1934'te ise kadınlara genel oy hakkı tanındı.

Hükümeti, homojen ve birleşik bir ulus yaratmak amacıyla Türkleştirme politikası uyguladı. Atatürk döneminde, Türk olmayan azınlıklar kamuya açık alanlarda Türkçe konuşmaları için baskı altına alındı; azınlıkların yer adları ve soyadları Türkçeleştirildi. Türkiye Büyük Millet Meclisi, 1934 yılında Atatürk'e "Türklerin Babası" anlamına gelen soyadını verdi. 10 Kasım 1938'de 57 yaşında Dolmabahçe Sarayı'nda hayatını kaybetti. Yerine uzun yıllar Başbakanlığını yapan İsmet İnönü geçti. Devlet töreniyle anıldı. 1953 yılında Anıtkabir açıldı; Anıtkabir, Atatürk'ün "Yurtta Sulh, Cihanda Sulh" sözünü yaşatmak için kurulan Barış Parkı ile çevrilidir.

1981 yılında, Atatürk'ün doğumunun 100. yılı, Birleşmiş Milletler ve UNESCO tarafından Atatürk Yılı ilan edildi. Atatürk, "sömürgecilik ve emperyalizme karşı verilen ilk mücadelenin lideri" ve "halklar arasında anlayış, barış ve iş birliğini geliştirmeye ömrünü adamış dikkate değer bir öncü" olarak tanımlandı. Türkiye içinde ve dünya genelinde onun anısını yaşatan birçok anıt ve yer adı bulunmaktadır. Yunanistan Eski Başbakanı Eleftherios Venizelos, 1934 Nobel Barış Ödülü'ne Atatürk'ü aday göstermiştir.